Kliknij dowolny kawałek, aby przejść do jego daty
Stos
A.D.2026
Kliknij dowolny kawałek, aby przejść do jego daty
Na telefonie
To wersja do czytania. Pełna linia, z kawałkami wlatującymi na stos i stosem podnoszonym data po dacie, jest dostępna na ekranie laptopa lub komputera stacjonarnego.
Przetłumaczono z angielskiego; tam, gdzie oba teksty się różnią, rozstrzyga wersja angielska. Przeczytaj po angielsku · Zgłoś błąd w tłumaczeniu
Datowana historia tego, co dodano
Jedna linia od apostołów, trzy rozejścia, cztery Kościoły. Każdy Kościół trzyma się rzeczy postanowionych po apostołach. Ta strona umieszcza każdy dodatek przy dacie, w której się pojawił, i klasyfikuje je wszystkie według jednej reguły, łącznie z linią protestancką.
Wybierz, gdzie stoisz. Potem cofaj się ku apostołom i patrz, jak kawałki odpadają, data po dacie.
Liczby dotyczą wszystkich datowanych wpisów tej strony (59). To zliczenie, a nie ocena.
Przeczytaj to najpierw
Ta strona wyda ci się zagrożeniem dla czegoś, czego się trzymasz. Napisano ją po to, by ją sprawdzać, a nie by jej wierzyć. Każdy wpis podaje swoją datę, swoje pierwsze źródło, najwcześniejsze świadectwo, że praktyki tej kiedyś nie było albo że stawiano jej opór, teksty, zarzuty, które podniosłaby twoja własna strona, oraz trzy rzeczy, które by go obaliły. Korzystaj z nich.
Ta strona nie mówi, że twój Kościół nie jest Kościołem, że jego sakramenty są puste ani że ludzie, którzy podjęli te decyzje, byli nieszczerzy. Mówi, że w datowanych momentach twój Kościół uczynił pewne rzeczy warunkami komunii, ważnej posługi albo prawa, czego apostołowie nie uczynili, i pokazuje datę, źródło oraz najwcześniejsze świadectwo, że praktyki tej kiedyś nie było albo była inna. Sprawdzian, który stosuje, to ten, który wyznaje twoja własna tradycja: Wincenty – „wszędzie, zawsze, przez wszystkich”, Trydent – „przyjęte przez apostołów z ust samego Chrystusa”, Sobór Watykański I – „nie po to, aby ogłaszali jakąś nową naukę”. Tam, gdzie strona liczy decyzję jako uznanie, a nie dodatek – Nicea, Trójca, kanon – mówi dlaczego i przyjmuje je razem z tobą. Jeśli jakiś wpis jest błędny, trzy warunki, które by go obaliły, podano na stronie początkowej, a wystarczyłoby jedno wczesne źródło. Dla żadnego wpisu na linii rzymskokatolickiej takiego źródła nie przedstawiono; strona opublikuje pierwsze, które zostanie przedstawione.
Ta strona nie liczy przeciwko tobie wyznania Chrystusa przez siedem soborów, realizmu Wieczerzy w II wieku ani prowadzonego przez Ducha przyjęcia pism apostolskich; przyjmuje je. Liczy to, czego sobór wymagał pod anatemą, a czego apostołowie nie wymagali, i stawia to samo pytanie łacińskiemu Zachodowi i linii protestanckiej, według tej samej reguły, z tym samym wynikiem. Klauzulę Zachodu w symbolu wiary i anatemę Wschodu na łacińskie odczytanie datuje na tych samych zasadach. Tam, gdzie odpowiedź prawosławna brzmi, że definicja jedynie nazwała to, co święci zawsze wiedzieli, strona przedstawia tę odpowiedź twoimi słowami, a potem prosi o wczesne świadectwo, które by to pokazało. Kilka wpisów ma podstawę „sporną” albo „z zastrzeżeniami”, ponieważ obrona twojej tradycji ma za sobą rzeczywiste dowody; w każdym z nich strona mówi, co te dowody pokazują, a czego nie, i w żadnym nie pokazują one praktyki przyjętej od apostołów. Sobór może nazwać to, co święci zawsze wiedzieli. Może też nazwać to, w co zaczęli wierzyć święci jego własnego stulecia, a daty na tej stronie pozwalają czytelnikowi odróżnić jedno od drugiego.
Twoja linia jest na tej stronie i nie jest oszczędzana. Niesie sześć własnych wpisów, trzy wymagania, które dzieli z Rzymem i Wschodem, oraz siedemnaście wpisów sprzed 1517 roku, w tym siedem częściowo; a jej wyznania uczyniły odczytania sprawdzianami – w sprawie usprawiedliwienia, wybrania, krzyża, klauzuli w symbolu wiary, chrztu niemowląt i tego, który chrzest się liczy, w obu kierunkach – dokładnie tak, jak zrobiły to Rzym i Wschód. Reguła, którą stosuje ta strona, to ta, którą formułują twoje wyznania: że każdy sobór od czasów apostołów może błądzić i że sprawdzianem jest Pismo. Strona prosi cię, abyś zastosował tę regułę do własnej linii, gdzie raz użyto jej na dużą skalę, a potem ją zarzucono.
Zacznij od formy apostolskiej, ok. 50 roku, bo tam zaczyna się każda linia na tej stronie i na nią wskazuje: dom, stół z posiłkiem, starsi w liczbie mnogiej, każdy ze swoim udziałem i nic wymaganego, czego nie wymagali apostołowie. Potem idź naprzód dowolną linią i patrz, co zostało dodane. Werdykt na końcu mówi, jakie wnioski strona wyciąga, a jakich nie.
Reguła, którą stosuje ta strona
Każdy Kościół trzyma się dziś rzeczy postanowionych po apostołach. Niektóre z tych decyzji jedynie uznały to, co pisma apostolskie już mówią. Reszta została dodana. Jeden sprawdzian odróżnia jedne od drugich i stosuje się go do wszystkich czterech linii, łącznie z protestancką.
Późniejsza decyzja jest uznaniem tylko wtedy, gdy
potwierdza to, co świadectwo apostolskie już stwierdza, albo wyklucza to, czemu to świadectwo już przeczy, tak że odrzucenie decyzji oznaczałoby odrzucenie tekstu, a nie tylko późniejszego wniosku,
i nie dodaje żadnej treści, urzędu, obrzędu ani warunku komunii lub zbawienia, których to świadectwo nie zawiera.
Wszystko, co nie przechodzi któregoś z tych sprawdzianów, jest dodatkiem, a tam, gdzie przedstawia się to jako apostolskie albo czyni wymaganym, obowiązek wykazania spoczywa na jego obrońcach: muszą pokazać w najwcześniejszych dowodach, że było to już przyjęte, a nie nowo wprowadzone. Jeśli potrafią, twierdzenie się ostaje. Jeśli nie potrafią, nie można tego od nikogo wymagać jako apostolskiego.
Kończy się wraz z ostatnim apostołem. Jan żył w Efezie „aż do czasów Trajana”, który został cesarzem w 98 roku, i oglądał Objawienie „pod koniec panowania Domicjana”, około 95 roku (Ireneusz, Przeciw herezjom 3.3.4; 5.30.3). Po nim nikt nie mógł nic dodać do tego, co Juda nazywa wiarą „raz świętym podaną” (Jud 3). Dlatego forma apostolska na tej stronie obejmuje okres od około 50 do około 100 roku i dlatego wszystko, co przyszło po niej, jest datowane.
Tradycja ustna się nie skończyła. Paweł polecił Tesaloniczanom: „trzymajcie się nauki podanej, którejście się nauczyli lub przez mowę, lub przez list nasz” (2 Tes 2:15), a Kościoły dalej nauczały tego, co usłyszały. Strona korzysta z tej tradycji przy każdej dacie: pierwsi świadkowie to właśnie ona. Około 100 roku zmieniło się to, że nikt nie mógł już usłyszeć apostoła. Od tej pory to, co apostołowie mówili ustnie, można poznać tylko w takiej postaci, w jakiej przechowały to Kościoły, więc pytanie wobec każdej praktyki brzmi: czy w najwcześniejszych źródłach pojawia się już jako przyjęta, czy pojawia się później jako nowa. Ireneusz, pierwszy, który argumentował z tradycji, sam stosował ten sprawdzian: tradycja apostołów była jawna, przechowywana w założonych przez nich Kościołach i uczyła tej samej wiary, której uczą pisma (Przeciw herezjom 3.3–4). Odpowiedzi katolickie i prawosławne, wśród nich niepisane zwyczaje Bazylego, omówiono przy 1546, w części „What about…?”
Warunki, które zawiera samo świadectwo: chrzest po uwierzeniu (Dz 2:38, 41), wyznanie Jezusa jako Pana (Rz 10:9), nawrócenie (Dz 2:38), nauka apostołów (Dz 2:42), karność zgromadzenia (1 Kor 5:4–5). Forma nieobowiązkowa przyjmowana jako nieobowiązkowa. Odczytanie przyjmowane jako odczytanie. Reguła działa tylko na cztery sposoby, a każdy wpis mówi, na który: Wymagane – uczynione warunkiem komunii, ważności posługi lub sakramentu albo prawa, z karą za odmowę; Zastąpiło – forma nieobowiązkowa, która zajęła miejsce praktyki apostolskiej jako zwykły kształt Kościoła, choć starsza praktyka może przetrwać na obrzeżach; Uczynione normą – uczynione standardową praktyką lub nauką Kościoła bez tekstu apostolskiego i bez kary; Przeczy – reguła, która idzie wbrew wskazanemu poleceniu apostolskiemu.
Reguła nie jest nowa i nie należy do jednej tradycji. To sprawdzian, który każda z nich już stawia pozostałym. Wincenty z Lérins (434): trzymać się „tego, w co wierzono wszędzie, zawsze, przez wszystkich”. Trydent (1546) wymaga tylko tradycji „przyjętych przez apostołów z ust samego Chrystusa albo od samych apostołów”. Sobór Watykański I (1870): Duch został obiecany następcom Piotra „nie po to, aby za jego objawieniem ogłaszali jakąś nową naukę”. Synod trullański (692) potępił rzymski post sobotni jako sprzeczny z tym, co „zostało przekazane”, a Focjusz (867) żądał, by Rzym wskazał Ojców na poparcie słów, które dodał do symbolu wiary. Każdy żąda od drugiego wczesnych dowodów przyjęcia. Ta strona żąda ich od wszystkich czterech i pokazuje własne dowody.
Którakolwiek z trzech rzeczy: tekst apostolski, który nakazuje lub opisuje daną praktykę; źródło wcześniejsze niż pierwsze świadectwo wpisu, pokazujące, że praktyka była już przyjęta jako apostolska, a nie nowo wprowadzona; albo dowód, że tradycja, która ją niesie, ani jej nie wymaga, ani nie zastąpiła nią praktyki apostolskiej. Sam wiek, użyteczność czy autorytet późniejszego soboru nie spełniają tego sprawdzianu, ponieważ sprawdzian ten jest właśnie tym, co według własnego twierdzenia spełnił sam sobór. Milczenie nie jest brakiem, dlatego każdy wpis podaje też najwcześniejsze źródło po apostołach – jeśli takie znaleziono – które pokazuje, że praktyki nie było, że była inna albo że stawiano jej opór: takim źródłem opatrzono wszystkie z 59 wpisów; te, które go nie mają, mówią, że opierają się wyłącznie na tekście i pierwszym świadectwie. Wykaż którąkolwiek z tych trzech rzeczy, a strona okaże się błędna przy tej dacie i zostanie zmieniona.
Każde twierdzenie na tej stronie należy do jednego z trzech rodzajów. Na ich rozróżnianiu polega cała metoda, więc oto one, prostymi słowami, ze sprawdzianem dla każdego.
Granica nie przebiega więc między starym a nowym ani między greckim a łacińskim. Przebiega tak: to, co tekst stwierdza, w rozumieniu jego pierwszych czytelników, może być wymagane; odczytania ze świata tekstu uczą; odczytania z późniejszych światów są datowane, gdy Kościół uczynił je sprawdzianem. Tę samą granicę przeprowadza się przez każdą tradycję, łącznie z protestancką.
Symbol wiary z 325 i 381 roku, w postaci, w jakiej przyjęły go zarówno Wschód, jak i Zachód, jest uznaniem. To, czego wymaga, to wykluczenia, których tekst już dokonuje: Syn nie jest stworzeniem, Duch nie jest stworzeniem, Chrystus nie jest mniej niż w pełni Bogiem ani mniej niż w pełni człowiekiem. Pierwsi czytelnicy po apostołach już to wyznawali, a pytania i odpowiedzi poniżej pokazują sprawdzian dla każdego z tych punktów. Definicja z 451 roku nie jest liczona razem z nim: cały Kościół jej nie przyjął, to, co wyklucza, zostało już wcześniej wyznane, a to, co dodała, formułę „w dwóch naturach”, uczyniono sprawdzianem wymierzonym w inne odczytanie, co podzieliło Kościół. Jest datowana przy roku 451. Jedyna klauzula, którą jedna połowa Kościoła dodała do wspólnego symbolu wiary, jest datowana przy roku 1014.
Nic w symbolach wiary nie mówi, jak. Nie mówią, jak krzyż zbawia, jak grzesznik zostaje poczytany za sprawiedliwego, jak widzi się niewidzialnego Boga ani kto jest wybrany. Symbol wiary mówi „dla nas i dla naszego zbawienia” oraz „ukrzyżowany za nas” i na tym poprzestaje. Każde ujęcie tego, jak, jest późniejsze, a tam, gdzie Kościół jakiegoś wymagał, strona datuje to wymaganie: ujęcia oglądania Boga przyjęte przez Rzym i Wschód przy latach 1336 i 1351, trzy ujęcia usprawiedliwienia przy latach 1547, 1577 i 1672, jedno ujęcie krzyża przy latach 1561, 1563 i 1647. Tam przebiega granica. Nad nią – symbol wiary, który ta strona przyjmuje. Pod nią – odczytania, które strona datuje, gdy uczyniono je sprawdzianem, a poza tym pozostawia do nauczania.
Każde oznaczenie na karcie po dotknięciu lub najechaniu kursorem otwiera swoją definicję.
Pytania i odpowiedzi
Symbol nicejski, słowo „Trójca” i lista ksiąg Nowego Testamentu – wszystko to pochodzi z czasów po apostołach. Oto dlaczego żadne z nich nie jest liczone jako dodatek.
Uznanie w tym, co wyklucza
Ponieważ tekst już przeczy odczytaniu, które Nicea wyklucza. Nie można nazwać Syna stworzeniem i zarazem utrzymywać, że wszystko przez niego się stało i że on jest przed wszystkim (J 1:3; Kol 1:16–17; Hbr 1:10–12). Tekst nazywa go też Bogiem (J 1:1; J 20:28). Tak więc homoousios, słowo, którego tekst nie używa, wyklucza zaprzeczenie, które tekst już wyklucza, i nie dodaje żadnej treści, urzędu ani obrzędu. Wymagane jest wykluczenie. Słowo jest jego narzędziem. Ariusz również potwierdzał te wersety; to, że jego odczytanie im zaprzecza, pokazuje tekst w kontekście – „wszystkie rzeczy” i „przed wszystkimi”, bez wyjątku dla Syna – wraz z najwcześniejszymi czytelnikami po apostołach, którzy już uważali Syna za Boga. Żaden czytelnik tych tekstów z pokolenia po apostołach, którego pisma się zachowały, nie uważał go za stworzenie. Najwcześniejsze zachowane źródła pokazują, że bóstwo Syna było przyjęte na długo przed 325 rokiem: Ignacy pisze o nim „Bóg istniejący w ciele” (Do Efezjan 7.2, ok. 110) i „nasz Bóg, Jezus Chrystus” (Do Efezjan 18.2), a Pliniusz donosi, że chrześcijanie śpiewali Chrystusowi jak bogu (Listy 10.96, ok. 112).
Kanony tego samego soboru o randze to osobny wpis, przy roku 325.
Uznanie
Ponieważ tekst już wymienia tych trzech razem, pod jednym imieniem i w jednym boskim działaniu (Mt 28:19; 2 Kor 13:14; 1 Kor 12:4–6). Już przeczy trzem zaprzeczeniom, które ta doktryna wyklucza: że Duch nie jest Bogiem (Dz 5:3–4; 1 Kor 2:10–11), że ci trzej są trzema bogami (1 Kor 8:4–6) i że ci trzej są jedną osobą pod trzema imionami (Mt 3:16–17; J 14:16–17). Słowo „Trójca” nazywa więc wzór, który tekst już wymusza. Trójczłonowe wyznanie jest poświadczone jako przyjęte przy chrzcie przez Justyna (Apologia I 61, ok. 155) i w Didache 7, której datowanie jest sporne, na dziesięciolecia przed pojawieniem się tego słowa u Teofila (Do Autolyka 2.15, ok. 180).
Identyfikacja
Ponieważ kanon jest identyfikacją, a nie doktryną. Listy z lat 367, 393 i 397 niczego nie nadały. Odnotowały, które pisma Kościoły przyjęły jako apostolskie: rdzeń widoczny już w samym tekście (2 P 3:15–16; 1 Tm 5:18) i u Ireneusza (Przeciw herezjom 3.11.8, ok. 180), przy czym sporne obrzeże rozstrzygnięto tym samym sprawdzianem apostolskiego pochodzenia i wczesnego użycia. Świadectwo Kościoła o tym, co przyjął, jest traktowane jako dowód, a nie jako władza definiowania.
To dotyczy Nowego Testamentu, a jego obrzeże wciąż nie wszędzie jest liczone tak samo: syryjska Peszitta ma dwadzieścia dwie księgi, a szersza lista Kościoła etiopskiego – więcej niż dwadzieścia siedem. Lista Starego Testamentu to odrębna kwestia, wciąż sporna: Hippona i Kartagina wymieniły też Księgi Tobiasza, Judyty i Machabejskie, które lista z 367 roku pozostawia poza kanonem. Zajmuje się nią wpis przy roku 1546.
Sobory, jeden po drugim
Kościoły orientalne liczą trzy sobory, prawosławni siedem, Rzym dwadzieścia jeden. Reguła nie przyjmuje ani nie odrzuca soboru w całości. Klasyfikuje każdą decyzję i wszystkie klasyfikuje w ten sam sposób.
Uznanie
Wyznaje Ducha jako Pana, który z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie i chwałę. W ten sposób uznaje to, co już wymuszają Dz 5:3–4 i 1 Kor 2:10–11. Jego symbol wiary mówi, że Duch pochodzi od Ojca (J 15:26). Słowa „i Syna” dodano do niego później na Zachodzie: zob. 589–1014.
Uznanie w tym, co wyklucza
Ostaje się w tym, co wyklucza: dwa podmioty w Chrystusie. Tekst już mówi, że ten, którego urodziła Maryja, jest Panem i własnym Synem Boga (Łk 1:43; Ga 4:4; J 1:14). Tak więc Theotokos, Bogarodzica, słowo, którego tekst nie używa, strzeże tego, co tekst o nim mówi. Ignacy mówi to samo bez tego słowa około 110 roku: „nasz Bóg, Jezus Chrystus, został … poczęty w łonie przez Maryję” (Do Efezjan 18.2). Pobożność maryjna, która później narosła wokół tego tytułu, jest klasyfikowana osobno: zob. ok. 600. To ostatni sobór, który liczą Kościoły orientalne.
Zawężenie, nie uznanie
Cały Kościół go nie przyjął. To, co wyklucza – Chrystusa mniej niż w pełni Boga lub mniej niż w pełni człowieka albo podzielonego na dwie osoby – Kościół wyznał już w Nicei, Konstantynopolu i Efezie, i obie strony podziału nadal to wyznają (J 1:14; Kol 2:9; 1 J 4:2–3). Rok 451 dodał formułę, jednego Chrystusa „w dwóch naturach”, i uczynił ją warunkiem komunii wbrew drugiemu odczytaniu, które było w użyciu: Cyrylowej „jednej wcielonej naturze”. Żadnej z tych formuł nie ma w tekście, a wspólne komisje obu rodzin Kościołów stwierdziły od tamtej pory, że obie wyznają tego samego Chrystusa (1989–90). To jest zawężenie i jest datowane przy podziale z 451 roku. Kanon 28 tego soboru jest datowany przy latach 381–595.
Częściowo
Jego kanony o jednym podmiocie ostają się na gruncie Chalcedonu: ten, który został ukrzyżowany w ciele, jest Panem chwały (kanon 10; 1 Kor 2:8). Pozostała część jego dzieła się nie ostaje. Obłożył anatemą nauczyciela zmarłego od stu lat, Teodora z Mopsuestii, oraz niektóre pisma dwóch innych, których Chalcedon przyjął, Teodoreta i Ibasa, wraz ze wszystkimi, którzy ich bronią (kanony 12–14); to warunek komunii, którego tekst nie zawiera. Związane z nim anatemy na Orygenesa to wpis przy ok. 420–553.
Uznanie w tym, co wyklucza
Ostaje się w tym, co wyklucza: Chrystusa bez ludzkiej woli. Tekst pokazuje go na modlitwie: „nie moja wola, lecz twoja niech się stanie” (Łk 22:42), a sam sobór argumentuje z J 6:38. Jego lista ludzi potępionych z imienia, wśród nich biskupa Rzymu, nie jest nauką, którą można sprawdzić tekstem.
Dodatek
Nie przechodzi sprawdzianu. Sobór wymaga obrzędu – pocałunku, pokłonu, świateł i kadzidła przed obrazami – i obkłada anatemą tych, którzy odmawiają. To warunek komunii, którego tekst nie zawiera. Jego najmocniejszy argument, że Słowo stało się ciałem, a więc można je przedstawić, pokazuje, że Chrystusa wolno przedstawiać. Nie pokazuje, że od kogokolwiek wymagano kiedyś oddawania czci obrazowi. Zob. 787.
„Liczony przez” oznacza: liczony wśród soborów powszechnych danej linii. Wyznania protestanckie wymieniają co najwyżej pierwsze cztery (Drugie wyznanie helweckie 11). Rzym liczy po 787 roku jeszcze czternaście. Siedem stałych zarzutów wobec samej metody, od rozwoju doktryny po prywatny osąd, znajduje odpowiedź w dokumentacji przy dacie „Dziś”.
Werdykt
Nie chodzi o liczbę. Chodzi o to, co każda linia może zrobić ze swoją liczbą według własnych zasad. Trzy z czterech linii już nam to powiedziały.
Wpisy: 36 · wymagane: 27 · później odłożone: 0
Rzym utrzymuje, że definicje ogłaszane z katedry są „same z siebie, a nie na mocy zgody Kościoła, niezmienne” i że kto to odrzuca, „niech będzie wyklęty” (Pastor aeternus 4, 1870). Anatemy Trydentu nigdy nie zostały wycofane; Wspólna deklaracja z 1999 roku mówi, że nie „dotyczą” one już nauki luterańskiej w postaci tam przedstawionej, i nie zdejmuje żadnej z nich. W definicje z lat 1854, 1870 i 1950 trzeba wierzyć pod groźbą utraty wiary. Według własnego ujęcia Rzymu tego, co zdefiniował, nie da się odłożyć, chyba że Rzym przestałby być tym, za co się uważa. To nie jest oskarżenie; to roszczenie, które Rzym zgłasza we własnym imieniu, a strona bierze go za słowo.
Wpisy: 32 · wymagane: 21 · później odłożone: 1
Wschód utrzymuje, że „niemożliwe jest, aby Kościół katolicki błądził albo w ogóle został zwiedziony” (Jerozolima 1672, dekret 12), że sobory przyjęte przez cały Kościół mówią głosem Ducha, i co roku odczytuje na głos ich anatemy, wśród nich te z 1351 roku. Zdjął jedną anatemę z tej strony, tę na stary obrzęd, w 1971 roku, co pokazuje, że może to zrobić, choć Wschód odpowie, że sobór z 1667 roku był lokalny, a siedem soborów to co innego. Jego zasada mówi dokładnie to: to, co zdefiniował przyjęty sobór, jest wiarą i nie zostanie odłożone.
Wpisy: 23 · wymagane: 14 · później odłożone: 0
Kościoły orientalne przyjmują trzy sobory, są linią, która oddzieliła się jako pierwsza, w 451 roku, i niosą najmniej wpisów. Co do soborów, które przyjmują, wyznają tę samą zasadę co Wschód, i wymagają tego, czego wymagają: jednego biskupa, rangi, kalendarz postów i świąt, tabot, reformy Zary Jakoba. Ostatni wpis na ich linii jest datowany na ok. 1440–1450, a strona to odnotowuje.
Wpisy: 26 · wymagane: 15, większość częściowo · później odłożone: 12
Linia protestancka utrzymuje, jako zasadę wyrażoną w jej wyznaniach, że każdy sobór po apostołach „może błądzić; a wiele błądziło” i że żaden nie jest „regułą wiary lub praktyki” (Westminsterskie wyznanie wiary 31). Ta zasada jest regułą tej strony. To jedyna z czterech zasad, w ramach której dodatek można sprawdzić i odłożyć, a Kościół, który go odkłada, nie przestaje przez to być sobą. Linia użyła jej raz na dużą skalę, w 1517 roku, gdy odłożyła 12 spośród dodatków Zachodu, a od tego czasu niesie też własne, w liczbie 6. Niektórych z nich wymaga w swoich Kościołach konfesyjnych: sprawdziany z lat 1529, 1577, 1619 i 1647, odziedziczoną winę, klauzulę w symbolu wiary, chrzest niemowląt w większości swoich Kościołów. Zasada istnieje. Nie została doprowadzona do końca.
Wniosek tej strony jest więc węższy niż wiwat na cześć któregokolwiek Kościoła i ostrzejszy niż wzruszenie ramion. Wierność tekstowi apostolskiemu bez dodatków stawianych jako wymagania nie jest osiągalna wewnątrz Rzymu ani Wschodu na ich własnych warunkach, ponieważ ich dodatki są, według ich własnego ujęcia, trwałe. Jest osiągalna w ramach zasady protestanckiej, a żaden Kościół protestancki na tej linii nie sięgnął jeszcze po nią w pełni. Spośród czterech tylko linia protestancka na to pozwala. Żadna tego nie dokonała.
To, jak by to wyglądało, widać na tej stronie. Punkt wyjścia z ok. 50 roku nie jest teorią: dom, stół z pełnym posiłkiem, starsi w liczbie mnogiej, każdy ze swoim udziałem, chrzest po uwierzeniu i żadnych wymagań, których nie stawiali apostołowie. Każdy kawałek, który odpadł po drodze, leży na linii przy swojej dacie. Nic z tego nie jest powodem, by odejść od Chrystusa albo gardzić Kościołami, które przyniosły ci jego Pisma, a dokumentacja kończy się, przy ok. 50, tym, czemu służyła ta forma.
Wszystkie zarzuty na tej stronie
Każdy wpis odpowiada w swojej dokumentacji na zarzuty, które podniósłby czytelnik katolicki, prawosławny lub protestancki, w jego własnych kategoriach. Tutaj są wszystkie w jednym miejscu (306), uporządkowane według tego, kto je zgłasza, zebrane z samej dokumentacji. Dotknij jednego z nich, aby otworzyć dokumentację przy odpowiedzi. Jeśli twojego zarzutu tu nie ma, strona początkowa mówi, co obaliłoby wpis; przyślij go.